راهنمای خرید کفش کوهنوردی؛ ساق، زیره و ضدآب بودن

کفشی که برای پیاده‌روی شهری عالی است، در سرازیری سنگلاخی دربند یا روی برف‌های دماوند می‌تواند به لیز خوردن، تاول و پیچ خوردن مچ ختم شود. کفش کوهنوردی برای سه کار ساخته شده است: چسبیدن به زمین ناهموار، محافظت از پا در برابر سنگ و رطوبت، و حفظ ثبات زیر وزن کوله. انتخاب درست به این بستگی دارد که کجا، در چه فصلی و با چه باری کوه می‌روید؛ در این راهنما معیارها را به ترتیب اهمیت مرور می‌کنیم.

خلاصه

• برای مسیرهای یک‌روزه و خوش‌ساخت، کفش ساق‌کوتاه یا ساق‌متوسط سبک کافی است؛ برای کوله سنگین و مسیر سنگلاخی، بوت ساق‌دار و سفت‌تر بخرید.
• زیره لاستیکی با آج‌های عمیق و «ترمز پاشنه» در سرازیری‌های خاکی ایران تفاوت بزرگی ایجاد می‌کند.
• لایه ضدآب برای برف، شبنم صبحگاهی و عبور از آب مفید است، اما در تابستان گرم پا را بیشتر عرق می‌اندازد.
• کفش را عصر، با جوراب کوهنوردی امتحان کنید و پیش از برنامه سنگین چند بار با آن راه بروید.

کفش کوهنوردی با کفش ورزشی معمولی چه فرقی دارد؟

کفش دویدن یا کفش روزمره برای سطح صاف و حرکت رو به جلو طراحی شده است. در کوه اما زمین ناهموار است، سنگ‌های تیز از زیر به کف پا فشار می‌آورند و در سرازیری تمام وزن بدن روی پنجه و مچ می‌افتد. کفش کوهنوردی زیره سفت‌تر و آج‌دارتر، پنجه محافظ لاستیکی و پاشنه‌ای محکم دارد تا پا داخل کفش جابه‌جا نشود و مچ در گام‌های نامتعادل کمتر بپیچد.

انواع کفش کوهنوردی؛ کدام برای شما مناسب است؟

کفش‌های کوه را می‌توان در چند دسته کلی قرار داد. مرز این دسته‌ها در برندهای مختلف کمی متفاوت است، اما منطق انتخاب یکسان است: هر چه مسیر سخت‌تر و کوله سنگین‌تر، کفش سفت‌تر و محافظ‌تر.

برای صعودهای زمستانی که نیاز به کرامپون دارند، بوت باید با نوع کرامپون سازگار باشد. برخی تولیدکنندگان این سازگاری را با درجه‌بندی‌هایی مثل B1 تا B3 مشخص می‌کنند؛ پیش از خرید کرامپون یا بوت، این سازگاری را از فروشنده متخصص بپرسید.

ساق کوتاه یا ساق بلند؟

ساق بلند حس حمایت بیشتری به مچ می‌دهد، جلوی ورود سنگ‌ریزه و برف را می‌گیرد و زیر کوله سنگین ثبات بیشتری دارد. در مقابل، کفش ساق‌کوتاه سبک‌تر است و در مسیرهای خوش‌ساخت خستگی کمتری ایجاد می‌کند. اگر تازه کوه‌پیمایی را شروع کرده‌اید و بیشتر در مسیرهای پرتردد اطراف شهر قدم می‌زنید، کفش ساق‌متوسط معمولاً انتخاب امن‌تری است. فراموش نکنید که ساق بلند جای تمرین تعادلی و قدرتی مچ را نمی‌گیرد.

زیره کفش کوهنوردی؛ مهم‌ترین بخش کفش

زیره بیرونی و آج‌ها

زیره بیرونی بیشتر کفش‌های کوه از لاستیک ساخته می‌شود. آج‌های عمیق و درشت روی خاک نرم و سنگ ناهموار بهتر می‌گیرند و فاصله زیاد میان آج‌ها باعث می‌شود گل در زیره نماند. لاستیک نرم‌تر چسبندگی بیشتری روی سنگ دارد اما زودتر ساییده می‌شود؛ لاستیک سفت‌تر بادوام‌تر است. زیره‌های برندهای تخصصی مثل ویبرام (Vibram) در بسیاری از کفش‌های کوه دیده می‌شوند، اما نام زیره به‌تنهایی تضمین کیفیت نیست و برچسب آن هم جعل می‌شود.

ترمز پاشنه

بسیاری از مسیرهای کوهستانی ایران، از البرز تا زاگرس، سرازیری‌های خاکی و شنی دارند. آج‌های پله‌ای پشت پاشنه که به آن «ترمز پاشنه» (Heel Brake) می‌گویند، در این سرازیری‌ها کنترل بیشتری می‌دهند و از سر خوردن جلوگیری می‌کنند.

زیره میانی و صفحه محافظ

زیره میانی ضربه را جذب می‌کند. فوم EVA سبک‌تر و نرم‌تر است و بیشتر در کفش‌های سبک دیده می‌شود؛ پلی‌اورتان (PU/TPU) سفت‌تر و بادوام‌تر است و در بوت‌های سنگین کاربرد دارد. برخی کفش‌ها لایه‌ای سفت میان زیره میانی و بیرونی دارند (شنک یا صفحه محافظ سنگ) که از پیچ خوردن کفش جلوگیری می‌کند و کف پا را در برابر سنگ‌های تیز محافظت می‌کند.

رویه: چرم یا پارچه مصنوعی؟

• چرم یکپارچه (Full-grain): بسیار بادوام و مقاوم در برابر آب و سایش، اما سنگین است و دیرتر جا می‌افتد. برای برنامه‌های سنگین و فصل سرد مناسب است.
• نوبوک: چرمی که سطحش سنباده خورده؛ ظاهر مخملی دارد و کمی انعطاف‌پذیرتر از چرم یکپارچه است.
• چرم و مش ترکیبی: سبک‌تر و خنک‌تر، اما مقاومت کمتری در برابر آب دارد. انتخاب رایج برای کوه‌پیمایی سه‌فصل.
• مصنوعی (نایلون و پلی‌استر): سبک، زودخشک و معمولاً ارزان‌تر، اما ممکن است زودتر فرسوده شود.

کفش کوهنوردی ضدآب؛ همیشه لازم است؟

کفش‌های ضدآب یک غشای داخلی دارند (مثل گورتکس یا GORE-TEX و غشاهای اختصاصی برندها) که جلوی ورود آب را می‌گیرد و قرار است بخار عرق را عبور دهد. این لایه در برف، گل، شبنم صبحگاهی و عبور از رودخانه‌های کم‌عمق بسیار مفید است. اما هر غشای ضدآبی تنفس‌پذیری کفش را کم می‌کند؛ در کوه‌پیمایی تابستانی در هوای گرم و خشک بسیاری از مناطق ایران، پا بیشتر عرق می‌کند و احتمال تاول بالا می‌رود.

این را هم بدانید که آب از بالای ساق وارد می‌شود؛ در برف عمیق، استفاده از گتر کنار کفش ضدآب ضروری است.

سایز و فرم پا؛ کفش را چطور امتحان کنیم؟

• کفش را عصر امتحان کنید؛ پا در طول روز و در پیاده‌روی طولانی کمی متورم می‌شود.
• با جورابی که در کوه می‌پوشید امتحان کنید. جوراب نخی رطوبت را نگه می‌دارد؛ جوراب پشمی یا مصنوعی مخصوص کوه بهتر است.
• حدود یک بند انگشت میان بلندترین انگشت و نوک کفش فضا بگذارید تا در سرازیری انگشتان به جلوی کفش نخورند.
• پاشنه نباید در راه رفتن بالا و پایین برود. اگر فروشگاه سطح شیب‌دار دارد، روی آن هم راه بروید.
• اگر پای پهن دارید یا از کفی طبی استفاده می‌کنید، آن را همراه ببرید و دنبال مدل‌های پهن (Wide) باشید.

بوت‌های سفت و چرمی را پیش از برنامه اصلی چند بار در پیاده‌روی‌های کوتاه بپوشید تا جا بیفتند. شروع یک صعود طولانی با کفش نو، یکی از رایج‌ترین دلایل تاول است.

خرید کفش کوهنوردی اصل در ایران

بازار کفش کوه در ایران ترکیبی از برندهای خارجی، برندهای آسیایی و تولید داخلی است و نمونه‌های «های‌کپی» برندهای معروف هم فراوان دیده می‌شوند. مشکل کفش تقلبی فقط ظاهر نیست؛ غشای ضدآب، چسب زیره و کیفیت لاستیک آن معمولاً در اولین برنامه جدی خودش را نشان می‌دهد.

• قیمت بسیار پایین‌تر از عرف بازار برای یک برند شناخته‌شده، نشانه هشدار است.
• از فروشگاه‌های تخصصی کوهنوردی یا نمایندگی‌هایی بخرید که ضمانت اصالت و امکان تعویض دارند.
• کد مدل و سایز روی برچسب داخل زبانه را با جعبه مقایسه کنید.
• چسب‌کاری محل اتصال زیره و رویه را دقیق ببینید؛ بیرون‌زدگی چسب و ناهمخوانی دو لنگه علامت بدی است.
• یک کفش ساده اما سالم از یک برند متوسط، از کفش تقلبی با برچسب معروف بهتر است.

کجا بخریم؟ برای دیدن مدل‌ها و قیمت‌های به‌روز و مقایسه آن‌ها با نکاتی که گفتیم، از این لینک‌ها استفاده کنید:

• مشاهده قیمت کفش کوهنوردی در دیجی‌کالا

این لینک‌ها همکاری در فروش (افیلیت) هستند: اگر از طریق آن‌ها خرید کنید، ورزش‌کست سهم کوچکی از فروش دریافت می‌کند و قیمت برای شما تغییری نمی‌کند. توصیه‌های این راهنما مستقل از این همکاری نوشته شده‌اند.

نگهداری از کفش کوه

• بعد از هر برنامه گل و خاک را با برس نرم و آب ولرم پاک کنید.
• کفش خیس را کنار بخاری یا شوفاژ خشک نکنید؛ گرمای مستقیم چسب و چرم را خراب می‌کند. کفی را درآورید و داخل کفش روزنامه بگذارید.
• رویه چرمی را گاهی با واکس یا مواد مخصوص چرم تغذیه کنید و برای حفظ دفع آب، از اسپری‌های ضدآب‌کننده مخصوص کفش استفاده کنید.
• وقتی آج‌ها صاف شده‌اند یا زیره میانی دیگر ضربه را نمی‌گیرد، زمان تعویض است.

کفش تنها بخشی از تجهیزات کوه است؛ برای انتخاب بقیه وسایل، راهنمای خرید شلوار کوهنوردی، مطلب لباس کوهنوردی زمستانی و فهرست تجهیزات کمپینگ کوهستان را هم ببینید.

سوالات متداول درباره کفش کوهنوردی

برای صعود تابستانی دماوند چه کفشی لازم است؟

بیشتر کوهنوردان در فصل تابستان از بوت ساق‌دار با زیره نسبتاً سفت استفاده می‌کنند، چون مسیر طولانی، سنگلاخی و دارای شن‌اسکی است و دمای قله حتی در تابستان پایین است. صعود زمستانی به بوت فنی و کرامپون نیاز دارد.

آیا می‌توان با کفش رانینگ کوه رفت؟

برای مسیرهای کوتاه و خوش‌ساخت ممکن است، اما کفش رانینگ جاده‌ای آج و محافظت کافی ندارد. اگر کفش سبک می‌خواهید، کفش تریل‌رانینگ یا کفش طبیعت‌گردی ساق‌کوتاه انتخاب بهتری است.

کفش کوهنوردی را یک سایز بزرگ‌تر بخرم؟

نه لزوماً. باید حدود یک بند انگشت جلوی پنجه فضا باشد و پاشنه قفل شود. کفش گشاد باعث لغزش پا و تاول می‌شود و کفش تنگ در سرازیری به ناخن‌ها آسیب می‌زند.

کفش ضدآب بهتر است یا غیرضدآب؟

به فصل و مسیر بستگی دارد. برای برف، گل و مسیرهای مرطوب کفش ضدآب بهتر است؛ برای تابستان گرم و خشک، کفش غیرضدآب با تهویه خوب راحت‌تر است.

برای راهنمای خرید سایر وسایل ورزشی، بخش راهنمای خرید تجهیزات ورزشی ورزش‌کست را دنبال کنید.