لحظات تاریخی المپیک؛ ۱۴ صحنه ماندگار از جسی اونز تا بولت

المپیک فقط جدول مدال نیست؛ مجموعه‌ای از صحنه‌هایی است که نسل‌ها درباره‌شان حرف زده‌اند. لحظات تاریخی المپیک گاهی با یک رکورد باورنکردنی ساخته شده‌اند، گاهی با یک دوی پابرهنه و گاهی با کنار گذاشتن رقابت به احترام رقیب. در این فهرست ۱۴ لحظه ماندگار را به ترتیب زمانی مرور می‌کنیم؛ از نخستین ماراتن مدرن تا قهرمانان ایرانی.

خلاصه

• جسی اونز در برلین ۱۹۳۶ و کارل لوئیس در لس‌آنجلس ۱۹۸۴ هرکدام چهار طلا در همان چهار ماده گرفتند.
• مایکل فلپس با ۲۸ مدال (۲۳ طلا) پرافتخارترین ورزشکار تاریخ المپیک است.
• یوسین بولت در سه المپیک پیاپی صد متر و دویست متر را برد.
• غلامرضا تختی در ملبورن ۱۹۵۶ نخستین طلای المپیک کشتی آزاد را برای ایران گرفت.

۱. اسپیریدون لوئیس و نخستین ماراتن مدرن (آتن ۱۸۹۶)

در نخستین المپیک مدرن، ماراتن برای میزبان یونانی معنای ویژه‌ای داشت، چون الهام‌گرفته از افسانه‌ای یونانی بود. پیروزی اسپیریدون لوئیس (Spyridon Louis)، یک یونانی که پیش از آن به کار حمل آب مشغول بود، ورزشگاه پاناتنایکو را به وجد آورد و او را به قهرمانی ملی تبدیل کرد. ماجرای شکل‌گیری المپیک مدرن را در مطلب تاریخچه المپیک خوانده‌اید.

۲. چهار طلای جسی اونز (برلین ۱۹۳۶)

جسی اونز (Jesse Owens)، دونده آمریکایی، در یک دوره المپیک چهار مدال طلا در دوی ۱۰۰ متر، ۲۰۰ متر، پرش طول و امدادی ۴ در ۱۰۰ متر گرفت. این دستاورد در شرایطی رقم خورد که بازی‌های برلین با تبلیغات گسترده میزبان همراه بود و همین، موفقیت اونز را به یکی از نمادین‌ترین صحنه‌های تاریخ ورزش تبدیل کرد.

۳. سه‌گانه امیل زاتوپک (هلسینکی ۱۹۵۲)

امیل زاتوپک (Emil Zátopek) از چکسلواکی در هلسینکی ۵۰۰۰ متر و ۱۰۰۰۰ متر را برد و بعد تصمیم گرفت در ماراتن هم شرکت کند؛ نخستین ماراتن زندگی‌اش. او آن را هم برد و سه طلای استقامتی در یک دوره را ثبت کرد؛ کاری که پس از او تکرار نشده است.

۴. طلای جهان‌پهلوان تختی (ملبورن ۱۹۵۶)

غلامرضا تختی که چهار سال قبل در هلسینکی نقره گرفته بود، در ملبورن قهرمان وزن ۸۷ کیلوگرم کشتی آزاد شد. در همان المپیک امامعلی حبیبی هم در وزن ۶۷ کیلوگرم طلا گرفت و این دو، نخستین طلاهای المپیک ایران را به دست آوردند. تختی بعدها با منش پهلوانی‌اش به «جهان‌پهلوان» شهرت یافت. داستان کامل کشتی ایران را در تاریخچه کشتی در ایران بخوانید.

۵. ماراتن پابرهنه آببه بیکیلا (رم ۱۹۶۰)

آببه بیکیلا (Abebe Bikila) از اتیوپی ماراتن رم را پابرهنه دوید و قهرمان شد. او نخستین ورزشکار از آفریقای جنوب صحرا بود که طلای المپیک گرفت و چهار سال بعد در توکیو، این بار با کفش، دوباره قهرمان ماراتن شد. دوندگان استقامتی شرق آفریقا از آن زمان به یکی از قدرت‌های این رشته تبدیل شده‌اند.

۶. پرش ۸ متر و ۹۰ سانتی‌متری باب بیمون (مکزیکوسیتی ۱۹۶۸)

باب بیمون (Bob Beamon) در پرش طول ۸.۹۰ متر پرید و رکورد جهان را با فاصله‌ای چشمگیر جابه‌جا کرد. این رکورد جهانی حدود ۲۳ سال پابرجا ماند تا مایک پاول (Mike Powell) در ۱۹۹۱ آن را شکست، اما پرش بیمون همچنان رکورد المپیک است. در همان المپیک، عبدالله موحد هم برای ایران طلای کشتی آزاد گرفت و محمد نصیری در وزنه‌برداری قهرمان شد.

۷. نخستین نمره ۱۰ نادیا کومانچی (مونترال ۱۹۷۶)

نادیا کومانچی (Nadia Comăneci)، ژیمناست ۱۴ ساله رومانیایی، روی پارالل ناهمسطح نخستین نمره کامل ۱۰ تاریخ ژیمناستیک المپیک را گرفت. تابلوی امتیاز برای نمایش عدد ۱۰ طراحی نشده بود و نمره او را به شکل «۱.۰۰» نشان داد؛ تصویری که به یکی از معروف‌ترین عکس‌های المپیک تبدیل شد.

۸. تکرار چهار طلای اونز به دست کارل لوئیس (لس‌آنجلس ۱۹۸۴)

کارل لوئیس (Carl Lewis) دقیقاً در همان چهار ماده‌ای که اونز در ۱۹۳۶ برده بود، یعنی ۱۰۰ متر، ۲۰۰ متر، پرش طول و امدادی ۴ در ۱۰۰ متر، طلا گرفت. او در ادامه دوران حرفه‌ای‌اش در پرش طول هم چند بار پیاپی قهرمان المپیک شد.

۹. پدر و پسر در پیست؛ درک ردموند (بارسلون ۱۹۹۲)

درک ردموند (Derek Redmond)، دونده بریتانیایی، در نیمه‌نهایی ۴۰۰ متر دچار آسیب همسترینگ شد و روی پیست افتاد. او بلند شد و لنگان ادامه داد؛ پدرش از سکوها پایین آمد، از میان مأموران گذشت و او را تا خط پایان همراهی کرد. ردموند مدالی نگرفت، اما این صحنه یکی از پربیننده‌ترین لحظه‌های تاریخ المپیک شد. داستان‌های مشابه را در داستان‌های الهام‌بخش ورزشکاران آورده‌ایم.

۱۰. دو طلای حسین رضازاده (سیدنی ۲۰۰۰ و آتن ۲۰۰۴)

حسین رضازاده در دسته فوق‌سنگین وزنه‌برداری (به‌اضافه ۱۰۵ کیلوگرم) در دو المپیک پیاپی قهرمان شد و لقب «قوی‌ترین مرد جهان» را برای خودش تثبیت کرد. در سیدنی، حسین توکلی هم در دسته ۱۰۵ کیلوگرم طلا گرفت و وزنه‌برداری ایران پس از دهه‌ها دوباره به سکوی اول المپیک بازگشت.

۱۱. هشت طلای مایکل فلپس (پکن ۲۰۰۸)

مایکل فلپس (Michael Phelps) در پکن هشت مدال طلا گرفت و رکورد هفت طلای مارک اسپیتز (Mark Spitz) در مونیخ ۱۹۷۲ را شکست. او دوران حرفه‌ای‌اش را با ۲۸ مدال المپیک، شامل ۲۳ طلا، به پایان برد؛ بیشترین مدال و بیشترین طلا در تاریخ المپیک.

۱۲. دوران یوسین بولت (پکن ۲۰۰۸ تا ریو ۲۰۱۶)

یوسین بولت (Usain Bolt) در پکن ۱۰۰ متر را با رکورد جهانی ۹.۶۹ ثانیه برد، در حالی که پیش از خط پایان از سرعتش کاسته بود. او در لندن ۲۰۱۲ و ریو ۲۰۱۶ هم ۱۰۰ و ۲۰۰ متر را برد و تنها دونده‌ای شد که در سه المپیک پیاپی هر دو ماده را برده است. طلای امدادی پکن او بعدها به دلیل دوپینگ یکی از هم‌تیمی‌هایش پس گرفته شد و تعداد طلاهای المپیکی‌اش به هشت رسید.

۱۳. نخستین مدال المپیک یک زن ایرانی (ریو ۲۰۱۶)

کیمیا علیزاده در تکواندو وزن ۵۷ کیلوگرم برنز گرفت و نخستین زن ایرانی شد که در المپیک مدال کسب کرد. این مدال نقطه عطفی در تاریخ ورزش زنان ایران بود. برای آشنایی با مسیر ورزش زنان در جهان، مطلب تاریخچه ورزش زنان را ببینید.

۱۴. طلای مشترک برشم و تمبری (توکیو ۲۰۲۰)

در فینال پرش ارتفاع بازی‌های توکیو که در سال ۲۰۲۱ برگزار شد، معتز عیسی برشم (Mutaz Essa Barshim) از قطر و جان‌مارکو تمبری (Gianmarco Tamberi) از ایتالیا رکورد برابری ثبت کردند. به جای پرش‌های تعیین‌کننده، برشم از داوران پرسید آیا می‌شود طلا را تقسیم کرد و با پاسخ مثبت، هر دو قهرمان شدند. این صحنه به نماد روحیه رفاقت در المپیک تبدیل شد.

جدول خلاصه لحظات تاریخی المپیک

سوالات متداول درباره لحظات تاریخی المپیک

پرافتخارترین ورزشکار تاریخ المپیک کیست؟

مایکل فلپس، شناگر آمریکایی، با ۲۸ مدال شامل ۲۳ طلا.

یوسین بولت چند طلای المپیک دارد؟

هشت طلا. او نُه طلا گرفته بود، اما طلای امدادی پکن ۲۰۰۸ به دلیل دوپینگ یکی از هم‌تیمی‌هایش پس گرفته شد.

نخستین طلای المپیک ایران را چه کسی گرفت؟

در ملبورن ۱۹۵۶، امامعلی حبیبی و غلامرضا تختی هر دو در کشتی آزاد طلا گرفتند و نخستین قهرمانان المپیک ایران شدند.

نخستین نمره ۱۰ ژیمناستیک المپیک را چه کسی گرفت؟

نادیا کومانچی از رومانی در المپیک ۱۹۷۶ مونترال.

برای خواندن داستان‌های بیشتری از گذشته ورزش، بخش تاریخچه، رکوردها و تقابل‌ها را در ورزش‌کست دنبال کنید.