المپیک بزرگ‌ترین رویداد ورزشی جهان است، اما ریشه‌اش به جشنواره‌ای مذهبی در یونان باستان برمی‌گردد. تاریخچه المپیک دو بخش اصلی دارد: بازی‌های باستانی که طبق رایجترین روایت از ۷۷۶ پیش از میلاد در اولمپیا برگزار شد، و المپیک مدرن که در ۱۸۹۶ در آتن دوباره آغاز شد. در این مطلب هر دو دوره، نمادهای المپیک، نقاط عطف قرن بیستم و حضور ایران را مرور می‌کنیم.
خلاصه
- المپیک باستان در اولمپیا و به افتخار زئوس برگزار می‌شد و رایجترین تاریخ آغاز آن ۷۷۶ پیش از میلاد است.
- پیر دو کوبرتن در ۱۸۹۴ کمیته بینالمللی المپیک را بنیان گذاشت و نخستین المپیک مدرن در ۱۸۹۶ در آتن برگزار شد.
- المپیک‌های ۱۹۱۶، ۱۹۴۰ و ۱۹۴۴ به دلیل جنگ‌های جهانی لغو شدند.
- ایران نخستین بار در ۱۹۰۰ با یک شمشیرباز حاضر شد و نخستین مدالش را در ۱۹۴۸ لندن گرفت.
المپیک باستان چگونه شکل گرفت؟
بازی‌های المپیک باستان هر چهار سال یک بار در محوطه مقدس اولمپیا در جنوب غربی یونان و به افتخار زئوس برگزار می‌شد. تاریخ ۷۷۶ پیش از میلاد بر اساس فهرست‌های باستانی برندگان دو تعیین شده و پذیرفته‌ترین تاریخ آغاز است، هرچند احتمالاً مسابقات محلی پیش از آن هم وجود داشته است. فاصله چهارساله میان دو دوره «المپیاد» نام داشت و یونانیان از آن برای شمارش زمان هم استفاده می‌کردند.
در دوره‌های نخست، تنها مسابقه «استادیون» بود؛ دویی به طول یک ورزشگاه که حدود ۲۰۰ متر بود. به‌تدریج دوهای بلندتر، پنج‌گانه، کشتی، مشت‌زنی، پانکراسیون (ترکیبی از کشتی و مشت‌زنی) و مسابقات ارابه‌رانی و اسب‌سواری به برنامه اضافه شد.
قوانین و آیین‌های المپیک باستان
- آتش‌بس المپیک: در زمان بازی‌ها آتش‌بسی اعلام می‌شد تا ورزشکاران و تماشاگران بتوانند با امنیت به اولمپیا سفر کنند.
- جایزه: برنده تاجی از شاخه زیتون می‌گرفت، اما در شهر خود افتخارات و امتیازهای فراوانی به دست می‌آورد.
- شرکت‌کنندگان: فقط مردان آزاد یونانی‌زبان اجازه رقابت داشتند. زنان در مسابقات اصلی شرکت نمی‌کردند، هرچند در ارابه‌رانی، صاحب اسب‌ها برنده اعلام می‌شد و به همین دلیل کونیسکا (Cynisca)، شاهزاده‌ای اسپارتی، به‌عنوان مالک ارابه قهرمان شد.
المپیک باستان چرا متوقف شد؟
پس از تسلط روم بر یونان، بازی‌ها ادامه یافت اما به‌تدریج اهمیتش را از دست داد. رایجترین روایت این است که در حدود سال ۳۹۳ میلادی و در دوره امپراتور تئودوسیوس اول (Theodosius I)، با ممنوعیت آیین‌های غیرمسیحی، المپیک هم متوقف شد. برخی منابع تاریخ پایان را چند دهه بعد می‌دانند. به این ترتیب المپیک بیش از هزار سال تعطیل ماند.
تولد دوباره: پیر دو کوبرتن و المپیک مدرن
در قرن نوزدهم، کاوش‌های باستان‌شناسی در اولمپیا و علاقه به آموزش بدنی در اروپا زمینه احیای المپیک را فراهم کرد. بارون پیر دو کوبرتن (Pierre de Coubertin)، آموزگار فرانسوی، معتقد بود ورزش می‌تواند هم جوانان را پرورش دهد و هم ملت‌ها را به هم نزدیک کند. او در ۱۸۹۴ در پاریس کمیته بینالمللی المپیک (IOC) را بنیان گذاشت.
نخستین المپیک مدرن در ۱۸۹۶ در آتن برگزار شد. بر اساس منابع تاریخی، حدود ۲۴۰ ورزشکار مرد از ۱۴ کشور در ۴۳ ماده رقابت کردند. ماراتن که برای نخستین بار در همین دوره اجرا شد، با پیروزی یک یونانی به نماد این بازی‌ها تبدیل شد. داستان این و دیگر صحنه‌های ماندگار را در لحظات تاریخی المپیک خوانده‌اید.
نمادهای المپیک از کجا آمده‌اند؟
| نماد | معنا و تاریخچه |
|---|---|
| پنج حلقه | طراحی کوبرتن؛ نماد پیوند پنج قاره. پرچم المپیک نخستین بار در المپیک ۱۹۲۰ آنتورپ برافراشته شد. |
| شعار | «سریع‌تر، بالاتر، قوی‌تر»؛ در ۲۰۲۱ واژه «با هم» به آن افزوده شد. |
| شعله المپیک | از ۱۹۲۸ آمستردام به نماد بازی‌ها تبدیل شد. |
| حمل مشعل | از المپیک ۱۹۳۶ برلین؛ مشعل در اولمپیا روشن و به شهر میزبان برده می‌شود. |
| سوگند المپیک | از ۱۹۲۰ آنتورپ؛ ورزشکاران به رعایت قوانین و رقابت جوانمردانه سوگند یاد می‌کنند. |
نقاط عطف تاریخچه المپیک مدرن
- ۱۹۰۰ پاریس: زنان برای نخستین بار در المپیک مدرن شرکت کردند.
- ۱۹۱۶، ۱۹۴۰ و ۱۹۴۴: لغو بازی‌ها به دلیل جنگ‌های جهانی.
- ۱۹۲۴ شامونی: نخستین المپیک زمستانی در فرانسه. ماجرای آن را در تاریخچه المپیک زمستانی بخوانید.
- ۱۹۶۰ رم: برگزاری بازی‌هایی که امروز نخستین پارالمپیک شناخته می‌شوند.
- از دهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰: کنار رفتن تدریجی قانون آماتوری و حضور ورزشکاران حرفه‌ای.
- ۲۰۱۰ سنگاپور: نخستین المپیک تابستانی نوجوانان.
- توکیو ۲۰۲۰: نخستین المپیکی که به دلیل همه‌گیری کرونا یک سال عقب افتاد و در ۲۰۲۱ برگزار شد.
امروز کمیته بینالمللی المپیک بیش از ۲۰۰ کمیته ملی المپیک را به رسمیت می‌شناسد. المپیک‌های تابستانی آینده در لس‌آنجلس (۲۰۲۸) و بریزبن (۲۰۳۲) برگزار می‌شوند. میزبانی المپیک برای شهرها هزینه‌ها و پیامدهای اقتصادی بزرگی دارد که در مطلب میزبانی المپیک؛ سود یا زیان به آن پرداخته‌ایم.
تاریخچه حضور ایران در المپیک
نخستین حضور ایران در المپیک به ۱۹۰۰ پاریس برمی‌گردد؛ زمانی که فریدون ملکم در شمشیربازی شرکت کرد. پس از آن ایران تا المپیک ۱۹۴۸ لندن غایب بود. در لندن، جعفر سلماسی در وزنه‌برداری برنز گرفت و نخستین مدال المپیک ایران را به دست آورد.
نخستین طلاهای ایران در ۱۹۵۶ ملبورن با امامعلی حبیبی و غلامرضا تختی در کشتی آزاد به دست آمد. کشتی و وزنه‌برداری از آن زمان پرافتخارترین رشته‌های ایران در المپیک بوده‌اند و در دهه‌های اخیر تکواندو، تیراندازی و کاراته هم به جمع رشته‌های طلایی اضافه شده‌اند. بر اساس آمار ویکی‌پدیا، ایران تا پایان المپیک ۲۰۲۴ پاریس در مجموع ۸۸ مدال المپیک تابستانی شامل ۲۷ طلا کسب کرده است.
| رشته | طلا | نقره | برنز | مجموع |
|---|---|---|---|---|
| کشتی | ۱۳ | ۱۹ | ۲۳ | ۵۵ |
| وزنه‌برداری | ۹ | ۶ | ۵ | ۲۰ |
| تکواندو | ۳ | ۳ | ۴ | ۱۰ |
| تیراندازی | ۱ | ۰ | ۰ | ۱ |
| کاراته | ۱ | ۰ | ۰ | ۱ |
| دو و میدانی | ۰ | ۱ | ۰ | ۱ |
| مجموع | ۲۷ | ۲۹ | ۳۲ | ۸۸ |
شمار مدال‌ها با بازتوزیع مدال‌های پرونده‌های دوپینگ ممکن است در آینده تغییر کند.
وسایل مرتبط اگر می‌خواهید آنچه در این مطلب گفتیم را عملی کنید، این وسایل به کارتان می‌آید:
این لینک‌ها همکاری در فروش (افیلیت) هستند: اگر از طریق آن‌ها خرید کنید، ورزش‌کست سهم کوچکی از فروش دریافت می‌کند و قیمت برای شما تغییری نمی‌کند. توصیه‌های این راهنما مستقل از این همکاری نوشته شده‌اند.
سوالات متداول درباره تاریخچه المپیک
اولین المپیک کجا و چه زمانی برگزار شد؟
المپیک باستان طبق رایجترین روایت در ۷۷۶ پیش از میلاد در اولمپیای یونان و نخستین المپیک مدرن در ۱۸۹۶ در آتن برگزار شد.
بنیانگذار المپیک مدرن کیست؟
بارون پیر دو کوبرتن، آموزگار فرانسوی که در ۱۸۹۴ کمیته بینالمللی المپیک را تأسیس کرد.
پنج حلقه المپیک نماد چیست؟
پیوند پنج قاره و گردهمایی ورزشکاران از سراسر جهان.
ایران از چه سالی در المپیک شرکت کرده است؟
نخستین حضور ایران در ۱۹۰۰ پاریس با یک شمشیرباز بود و حضور پیوسته‌تر آن از ۱۹۴۸ لندن آغاز شد.
برای خواندن مطالب بیشتر درباره گذشته ورزش، بخش تاریخچه، رکوردها و تقابل‌ها ورزش‌کست را دنبال کنید.
