«آفساید» احتمالاً پربحث‌ترین قانون فوتبال است؛ قانونی که هم گل‌ها را مردود می‌کند و هم بحث‌های تمام‌نشدنی بعد از بازی را می‌سازد. خبر خوب این است که قانون آفساید بر خلاف ظاهرش پیچیده نیست. کافی است سه چیز را از هم جدا کنید: موقعیت آفساید، خطای آفساید و موارد استثنا. در این مطلب هر سه را با مثال توضیح می‌دهیم.
خلاصه در سه جمله
- بودن در موقعیت آفساید به‌تنهایی خطا نیست.
- خطا وقتی گرفته میشود که بازیکنِ در موقعیت آفساید، در لحظه پاس هم‌تیمی در بازی دخالت کند.
- از اوت، کرنر و ضربه دروازه هیچ‌وقت آفساید گرفته نمی‌شود.
آفساید چیست؟ تعریف موقعیت آفساید
طبق قانون ۱۱ از قوانین فوتبال (که هیئت بین‌المللی فوتبال یا IFAB تدوین می‌کند)، بازیکن زمانی در موقعیت آفساید است که هر دو شرط زیر هم‌زمان برقرار باشد:
- بخشی از سر، بدن یا پای او در نیمه زمین حریف باشد (خود خط وسط جزو نیمه حریف حساب نمی‌شود).
- به خط دروازه حریف نزدیک‌تر از توپ و نزدیک‌تر از دومین بازیکن آخر حریف باشد.
«دومین بازیکن آخر» معمولاً آخرین مدافع است، چون آخرین بازیکن اغلب دروازه‌بان است. اگر دروازه‌بان از دروازه بیرون آمده باشد، ممکن است دو مدافع آخرین نفرات باشند و ملاک، نفر دوم از انتها خواهد بود.
نکته مهم: دستها و بازوها (تا پایین زیر بغل) در تشخیص آفساید حساب نمیشوند، نه برای مهاجم و نه برای مدافع. چون با دست نمی‌شود گل زد، جلوتر بودن دست هم مزیتی محسوب نمی‌شود.
چه زمانی بازیکن در آفساید نیست؟
- وقتی در نیمه زمین خودی است.
- وقتی با دومین بازیکن آخر حریف هم‌خط است (هم‌خط بودن یعنی آنساید).
- وقتی با توپ هم‌خط است یا پشت توپ قرار دارد.
چه زمانی آفساید خطا میشود؟
اینجاست که بیشتر سوءتفاهم‌ها پیش می‌آید. بازیکنی که در موقعیت آفساید است، فقط وقتی خطا کرده که در لحظه‌ای که هم‌تیمی‌اش توپ را لمس یا بازی می‌کند، به یکی از این سه شکل در بازی دخالت کند:
- دخالت در بازی: توپی را که هم‌تیمی پاس داده یا لمس کرده، بازی یا لمس کند.
- دخالت در کار حریف: مثلاً جلوی دید دروازه‌بان را بگیرد، برای توپ با مدافع درگیر شود یا حرکتی کند که آشکارا روی توانایی حریف برای بازی کردن توپ اثر بگذارد.
- کسب امتیاز از موقعیتش: مثلاً توپ از تیر دروازه، دروازه‌بان یا مدافعی که قصد دفع داشته برگردد و به او برسد.
به همین دلیل گاهی بازیکنی کاملاً در موقعیت آفساید است، اما کمک‌داور پرچم را بالا نمی‌برد؛ چون او در آن صحنه کاری به توپ و حریف نداشته است. داورها معمولاً کمی صبر می‌کنند تا معلوم شود چه کسی به توپ می‌رسد و بعد تصمیم می‌گیرند. این همان صبری است که در فوتبال امروز به «تأخیر در بالا بردن پرچم» معروف شده است.
استثناها: کی هرگز آفساید گرفته نمی‌شود؟
اگر بازیکن توپ را مستقیماً از این سه موقعیت دریافت کند، آفساید وجود ندارد:
- پرتاب اوت
- ضربه کرنر
- ضربه دروازه
یک استثنای مهم دیگر هم هست: اگر توپ از یک بازی عمدی مدافع حریف به مهاجم برسد (مثلاً مدافع با کنترل کافی پاس اشتباهی بدهد)، آفساید از بین می‌رود؛ مگر اینکه آن حرکت مدافع یک «سیو» یعنی تلاش برای جلوگیری از گل باشد. تشخیص «بازی عمدی» از «برخورد اتفاقی» یکی از ظریف‌ترین قضاوت‌های داوری است.
جریمه خطای آفساید چیست؟
جریمه آفساید یک ضربه آزاد غیرمستقیم برای تیم مدافع است که از محلی زده میشود که خطا در آن رخ داده؛ حتی اگر آن نقطه در نیمه زمین خود بازیکن خاطی باشد.
جدول خلاصه: آفساید هست یا نیست؟
| موقعیت | نتیجه |
|---|---|
| مهاجم هم‌خط با دومین مدافع آخر | آنساید |
| مهاجم در نیمه خودی هنگام پاس | آنساید |
| دریافت مستقیم از اوت، کرنر یا ضربه دروازه | آنساید |
| در موقعیت آفساید ولی بی‌دخالت در بازی | خطا نیست |
| در موقعیت آفساید و جلوی دید دروازه‌بان | خطای آفساید |
| برگشت توپ از تیر به بازیکنِ در موقعیت آفساید | خطای آفساید |
VAR و آفساید نیمه‌خودکار چه تغییری ایجاد کردند؟
از وقتی کمک‌داور ویدئویی (VAR) وارد فوتبال شد، گل‌هایی که با آفساید همراه بوده‌اند با دقت تصویری بازبینی میشوند. در این حالت تصمیم آفساید یک «تصمیم واقعی» (factual) است و داور ویدئویی می‌تواند بدون اینکه داور وسط به مانیتور برود آن را اعلام کند. درباره سازوکار VAR در مطلب VAR چیست و چه زمانی وارد عمل میشود مفصل نوشته‌ایم.
گام بعدی، فناوری آفساید نیمه‌خودکار بود که در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر به‌طور رسمی به کار رفت: دوربین‌های ویژه نقاط مختلف بدن بازیکنان را ردیابی می‌کنند، حسگر داخل توپ لحظه دقیق ضربه را ثبت می‌کند و سیستم در چند ثانیه به داور ویدئویی هشدار می‌دهد. تصمیم نهایی هنوز با داور است، اما سرعت و دقت بسیار بالاتر رفته است.
اشتباه‌های رایج درباره آفساید
- «از نیمه خودی هم آفساید میشود»: نه؛ بازیکنی که هنگام پاس در نیمه خودی است، نمی‌تواند آفساید باشد، حتی اگر بعد با سرعت از همه جلو بزند.
- «ملاک، لحظه دریافت توپ است»: نه؛ ملاک لحظه‌ای است که هم‌تیمی توپ را لمس یا بازی می‌کند، نه لحظه رسیدن توپ.
- «پاس به عقب هم آفساید دارد»: اگر بازیکن هنگام پاس پشت توپ باشد، آفساید نیست.
وسایل مرتبط اگر می‌خواهید آنچه در این مطلب گفتیم را عملی کنید، این وسایل به کارتان می‌آید:
این لینک‌ها همکاری در فروش (افیلیت) هستند: اگر از طریق آن‌ها خرید کنید، ورزش‌کست سهم کوچکی از فروش دریافت می‌کند و قیمت برای شما تغییری نمی‌کند. توصیه‌های این راهنما مستقل از این همکاری نوشته شده‌اند.
سوالات متداول درباره آفساید
آیا در فوتسال آفساید وجود دارد؟
خیر. در قوانین فوتسال قانون آفساید وجود ندارد و بازیکنان میتوانند در هر نقطه از زمین منتظر توپ بمانند.
آیا دست بازیکن در آفساید حساب میشود؟
خیر. دستها و بازوها تا پایین زیر بغل در تشخیص آفساید لحاظ نمیشوند؛ اما سر، تنه و پاها حساب میشوند.
اگر توپ از مدافع حریف کمانه کند، آفساید از بین می‌رود؟
اگر برخورد توپ با مدافع اتفاقی یا کمانه باشد، آفساید باقی است. فقط اگر مدافع عمداً و با کنترل توپ را بازی کند (و آن حرکت سیو نباشد)، آفساید از بین می‌رود.
جریمه آفساید ضربه آزاد مستقیم است یا غیرمستقیم؟
ضربه آزاد غیرمستقیم برای تیم حریف، از محل وقوع خطا.
اگر به قوانین فوتبال علاقه دارید، بخش قوانین و آموزش رشته‌ها را دنبال کنید و آخرین اخبار را در صفحه فوتبال ورزش‌کست ببینید.
