قوانین فوتبال برخلاف تصور، طولانی و پیچیده نیست: کل بازی بر پایه ۱۷ قانون بنا شده که هیئت بینالمللی فوتبال (IFAB) آن‌ها را تدوین میکند و هر سال بازبینی می‌شوند. این قوانین در همه سطوح، از لیگ برتر ایران تا جام جهانی، یکسان است و فقط برخی جزئیات مثل تعداد تعویض‌ها به آیین‌نامه هر مسابقه سپرده شده است. در این مطلب هر ۱۷ قانون را خلاصه و ساده توضیح می‌دهیم و تغییرات تازه را هم مرور می‌کنیم.
خلاصه
- قوانین فوتبال ۱۷ بخش دارد و مرجع رسمی آن هیئت بینالمللی فوتبال (IFAB) است.
- قوانین ۱ تا ۱۰ درباره زمین، بازیکنان، داور و جریان بازی است؛ ۱۱ و ۱۲ آفساید و خطاها؛ ۱۳ تا ۱۷ شروع‌های مجدد.
- نسخه ۲۰۲۶/۲۷ قوانین از ۱ ژوئیه ۲۰۲۶ اجرایی شده است.
- شمارش معکوس پنج‌ثانیه‌ای برای اوت و ضربه دروازه و خروج ۱۰ ثانیه‌ای بازیکن تعویضی از تازه‌ترین تغییرات‌اند.
قوانین فوتبال را چه کسی تعیین میکند؟
هیئت بینالمللی فوتبال (International Football Association Board) در ۱۸۸۶ تشکیل شد و از چهار فدراسیون بریتانیایی (انگلیس، اسکاتلند، ولز و ایرلند شمالی) و فیفا تشکیل شده است. این نهاد هر سال در نشست عمومی خود تغییرات قوانین را تصویب میکند و نسخه جدید معمولاً از ۱ ژوئیه اجرایی میشود. فدراسیون‌های ملی، از جمله فدراسیون فوتبال ایران، همین قوانین را اجرا می‌کنند و فقط در موارد مجاز (مثل فوتبال پایه یا آماتور) می‌توانند جزئیاتی را تغییر دهند.
۱۷ قانون فوتبال در یک جدول
| شماره | عنوان قانون | خلاصه |
|---|---|---|
| ۱ | زمین بازی | ابعاد، خطوط، محوطه جریمه و دروازه |
| ۲ | توپ | اندازه، وزن و فشار توپ |
| ۳ | بازیکنان | تعداد بازیکنان و تعویض‌ها |
| ۴ | تجهیزات بازیکنان | لباس، کفش، ساق‌بند و موارد ممنوع |
| ۵ | داور | اختیارات و تصمیم‌های داور |
| ۶ | دیگر داوران مسابقه | کمک‌داوران، داور چهارم و داوران ویدئویی |
| ۷ | مدت بازی | دو نیمه ۴۵ دقیقه‌ای و وقت تلف‌شده |
| ۸ | شروع و شروع مجدد بازی | ضربه شروع و توپ رهاشده |
| ۹ | توپ در بازی و خارج از بازی | چه زمانی توپ بیرون است |
| ۱۰ | تعیین نتیجه مسابقه | گل، وقت اضافه و ضربات پنالتی |
| ۱۱ | آفساید | موقعیت و خطای آفساید |
| ۱۲ | خطاها و رفتار ناشایست | خطا، هند، کارت زرد و قرمز |
| ۱۳ | ضربات آزاد | ضربه آزاد مستقیم و غیرمستقیم |
| ۱۴ | ضربه پنالتی | شیوه اجرای پنالتی |
| ۱۵ | پرتاب اوت | شیوه صحیح پرتاب |
| ۱۶ | ضربه دروازه | شروع مجدد از محوطه دروازه |
| ۱۷ | ضربه کرنر | شروع مجدد از گوشه زمین |
قوانین ۱ تا ۴: زمین، توپ، بازیکنان و تجهیزات
زمین: طول زمین بین ۹۰ تا ۱۲۰ متر و عرض آن بین ۴۵ تا ۹۰ متر است؛ برای مسابقات بینالمللی دامنه محدودتری تعیین شده است. دروازه ۷٫۳۲ متر عرض و ۲٫۴۴ متر ارتفاع دارد و نقطه پنالتی ۱۱ متر با خط دروازه فاصله دارد.
توپ: توپ استاندارد بزرگسالان (سایز ۵) محیطی بین ۶۸ تا ۷۰ سانتی‌متر و وزنی بین ۴۱۰ تا ۴۵۰ گرم در شروع بازی دارد.
بازیکنان: هر تیم با حداکثر ۱۱ بازیکن، شامل یک دروازه‌بان، بازی میکند و اگر تعداد بازیکنان یک تیم به کمتر از هفت نفر برسد، بازی ادامه پیدا نمی‌کند. در مسابقات رسمی سطح بالا معمولاً پنج تعویض در سه نوبت (به‌علاوه بین دو نیمه) مجاز است. طبق قوانین ۲۰۲۶/۲۷، در بازی‌های دوستانه ملی بزرگسالان تا هشت تعویض مجاز است و با توافق دو تیم تا ۱۱ تعویض هم امکان‌پذیر است.
تجهیزات: پیراهن، شورت، جوراب، ساق‌بند و کفش اجباری است و بازیکن نباید چیزی بپوشد که برای خودش یا دیگران خطرناک باشد. پیراهن دروازه‌بان باید رنگی متمایز از بازیکنان و داوران داشته باشد.
قوانین ۵ تا ۱۰: داوری، زمان و نتیجه
داور تصمیم‌گیرنده نهایی درباره همه رویدادهای بازی است و کمک‌داوران، داور چهارم و داوران ویدئویی به او کمک می‌کنند. کمک‌داور ویدئویی (VAR) فقط در چهار نوع موقعیت دخالت میکند: گل، پنالتی، کارت قرمز مستقیم و اشتباه در هویت بازیکن. از ۲۰۲۶/۲۷ دامنه کمک VAR به بازبینی کارت قرمزی که حاصل کارت زرد دوم آشکارا اشتباه است هم گسترش یافته و برگزارکننده مسابقات می‌تواند اجازه بازبینی فوری ضربه کرنرِ آشکارا اشتباه را هم بدهد.
مدت بازی دو نیمه ۴۵ دقیقه‌ای است و استراحت بین دو نیمه حداکثر ۱۵ دقیقه. داور وقت تلف‌شده به دلیل تعویض، مصدومیت، بازبینی VAR، جشن گل و اتلاف وقت را جبران میکند.
توپ فقط وقتی خارج از بازی است که به‌طور کامل از خط کناری یا خط دروازه عبور کند یا داور بازی را متوقف کند. به همین ترتیب، گل زمانی به ثمر می‌رسد که کل توپ از خط دروازه، بین دو تیر و زیر تیر افقی عبور کند. اگر بازی در مرحله حذفی برنده نیاز داشته باشد، طبق آیین‌نامه مسابقه وقت اضافه (دو نیمه ۱۵ دقیقه‌ای) و سپس ضربات پنالتی اجرا میشود.
قوانین ۱۱ و ۱۲: آفساید، خطاها و کارت‌ها
این دو قانون بیشترین بحث را در فوتبال می‌سازند. آفساید زمانی خطاست که بازیکنِ در موقعیت آفساید در لحظه پاس هم‌تیمی در بازی دخالت کند؛ جزئیات آن را در مطلب قانون آفساید به زبان ساده توضیح داده‌ایم.
قانون ۱۲ خطاهای فیزیکی (مثل تکل بی‌احتیاط، هل دادن یا گرفتن)، خطای دست و رفتارهای ناشایست را تعریف میکند. خطاهای فیزیکی و هند به ضربه آزاد مستقیم یا پنالتی ختم می‌شوند و خطاهای فنی‌تر، مثل بازی خطرناک بدون تماس، به ضربه آزاد غیرمستقیم. اینکه چه زمانی برخورد توپ با دست خطاست، در مطلب قانون هند در فوتبال و انواع اخطار و اخراج در مطلب قوانین کارت زرد و قرمز آمده است.
قوانین ۱۳ تا ۱۷: شروع‌های مجدد
- ضربه آزاد: مستقیم (می‌تواند مستقیم گل شود) یا غیرمستقیم (باید قبل از گل شدن به بازیکن دیگری برخورد کند). بازیکنان حریف باید دست‌کم ۹٫۱۵ متر فاصله بگیرند و اگر مدافعان دیوار سه‌نفره یا بیشتر بسازند، مهاجمان باید حداقل یک متر از دیوار فاصله داشته باشند.
- ضربه پنالتی: برای خطای مستوجب ضربه آزاد مستقیم در محوطه جریمه خودی؛ شرح کامل را در قانون پنالتی در فوتبال ببینید.
- پرتاب اوت: با دو دست، از پشت سر و روی سر، در حالی که بخشی از هر دو پا روی خط یا پشت خط کناری و روی زمین است. از اوت نمی‌توان مستقیم گل زد و آفساید هم وجود ندارد.
- ضربه دروازه: وقتی توپ با برخورد آخر به مهاجم از خط دروازه خارج شود. توپ از لحظه‌ای که ضربه خورده و به‌وضوح حرکت کرده، در بازی است و لازم نیست از محوطه جریمه خارج شود.
- ضربه کرنر: وقتی توپ با برخورد آخر به مدافع از خط دروازه خارج شود. از کرنر می‌توان مستقیم گل زد.
تغییرات جدید قوانین فوتبال در فصل‌های اخیر
هیئت بینالمللی فوتبال در دو سال اخیر تمرکز ویژه‌ای بر مقابله با اتلاف وقت داشته است. مهم‌ترین تغییرات را در جدول زیر می‌بینید:
| تغییر | شرح | از فصل |
|---|---|---|
| قانون هشت ثانیه دروازه‌بان | اگر دروازه‌بان توپ را بیش از هشت ثانیه در دست نگه دارد، ضربه کرنر به حریف داده میشود؛ داور پنج ثانیه آخر را با دست شمارش معکوس میکند. | ۲۰۲۵/۲۶ |
| تماس دوگانه اتفاقی در پنالتی | اگر پنالتی‌زن به‌طور اتفاقی دو بار به توپ ضربه بزند و گل شود، پنالتی تکرار میشود. | ۲۰۲۵/۲۶ |
| شمارش معکوس اوت و ضربه دروازه | اگر داور تأخیر را عمدی بداند، شمارش معکوس پنج‌ثانیه‌ای آغاز میشود؛ در صورت تأخیر، اوت به حریف و ضربه دروازه به کرنر حریف تبدیل میشود. | ۲۰۲۶/۲۷ |
| خروج بازیکن تعویضی | بازیکن تعویضی باید ظرف ۱۰ ثانیه زمین را ترک کند؛ در غیر این صورت بازیکن جانشین تا نخستین توقف بازی پس از گذشت یک دقیقه از شروع مجدد، حق ورود ندارد. | ۲۰۲۶/۲۷ |
| درمان خارج از زمین | بازیکنی که برای مصدومیت در زمین معاینه شود، باید خارج شود و تا یک دقیقه پس از شروع مجدد بیرون بماند. | ۲۰۲۶/۲۷ |
| توپ رهاشده | توپ به تیمی داده میشود که اگر بازی متوقف نمی‌شد، مالکیت را حفظ یا کسب می‌کرد. | ۲۰۲۶/۲۷ |
این تغییرات نخستین بار در جام جهانی ۲۰۲۶ به اجرا درآمد و لیگ‌ها و مسابقات ملی هم به‌تدریج آن‌ها را اجرا می‌کنند. برخی موارد، مثل دوربین بدنی داور یا بازبینی ضربه کرنر با VAR، اختیاری است و به تصمیم برگزارکننده بستگی دارد.
وسایل مرتبط اگر می‌خواهید آنچه در این مطلب گفتیم را عملی کنید، این وسایل به کارتان می‌آید: پیش از خرید، راهنمای خرید ما را هم بخوانید.
این لینک‌ها همکاری در فروش (افیلیت) هستند: اگر از طریق آن‌ها خرید کنید، ورزش‌کست سهم کوچکی از فروش دریافت میکند و قیمت برای شما تغییری نمی‌کند. توصیه‌های این راهنما مستقل از این همکاری نوشته شده‌اند.
سوالات متداول درباره قوانین فوتبال
فوتبال چند قانون دارد؟
۱۷ قانون که هیئت بینالمللی فوتبال (IFAB) تدوین میکند و از ابعاد زمین تا ضربه کرنر را در بر میگیرد.
حداقل تعداد بازیکن برای ادامه بازی چند نفر است؟
هفت نفر. اگر تعداد بازیکنان یک تیم به کمتر از هفت برسد، بازی شروع نمی‌شود یا ادامه پیدا نمی‌کند.
آیا از پرتاب اوت می‌توان گل زد؟
خیر. اگر توپ مستقیم از اوت وارد دروازه حریف شود، ضربه دروازه اعلام میشود.
قوانین جدید فوتبال از چه زمانی اجرا میشود؟
نسخه جدید قوانین هر سال معمولاً از ۱ ژوئیه اجرایی میشود؛ نسخه ۲۰۲۶/۲۷ از ۱ ژوئیه ۲۰۲۶ معتبر است.
برای آشنایی با قوانین دیگر رشته‌ها، بخش قوانین و آموزش رشته‌ها را ببینید و اخبار روز را در صفحه فوتبال ورزش‌کست دنبال کنید.
