ضربه پنالتی ساده‌ترین موقعیت گلزنی فوتبال به نظر می‌رسد، اما قانون پنالتی جزئیات زیادی دارد: از محل ایستادن دروازهبان و بازیکنان دیگر تا حالت‌هایی که پنالتی باید دوباره زده شود. در قوانین فوتبال، قانون ۱۴ به ضربه پنالتی در جریان بازی اختصاص دارد و ضربات پنالتی برای تعیین برنده پس از تساوی، در قانون ۱۰ آمده است. در این مطلب هر دو را جداگانه و به زبان ساده توضیح می‌دهیم.
خلاصه
- پنالتی برای خطای مستوجب ضربه آزاد مستقیم در محوطه جریمه خودی گرفته میشود و از نقطه ۱۱ متری زده میشود.
- دروازهبان در لحظه ضربه باید دستکم بخشی از یک پایش روی خط دروازه یا همراستای آن باشد.
- اگر پنالتیزن به‌طور اتفاقی دو بار به توپ بزند و گل شود، پنالتی تکرار میشود.
- در ضربات پنالتی پایان بازی، هر تیم پنج ضربه می‌زند و اگر تساوی ادامه یابد، ضربات تک‌به‌تک ادامه پیدا می‌کند.
پنالتی چه زمانی گرفته میشود؟
اگر بازیکن تیم مدافع داخل محوطه جریمه خودش خطایی مرتکب شود که در هر جای دیگر زمین ضربه آزاد مستقیم داشت، داور پنالتی اعلام می‌کند؛ به شرط آنکه توپ در جریان بازی باشد. خطاهای فیزیکی مثل تکل، هل دادن، کشیدن و ضربه زدن به حریف و همچنین خطای دست، از رایج‌ترین دلایل پنالتی‌اند. ملاک، محل وقوع خطاست نه محل توپ؛ خطوط محوطه جریمه هم جزء محوطه حساب می‌شوند.
تشخیص خطای دست در محوطه، پربحث‌ترین نوع پنالتی است؛ معیارهای آن را در مطلب قانون هند در فوتبال توضیح داده‌ایم.
قانون پنالتی: ضربه چطور باید اجرا شود؟
طبق قانون ۱۴، پیش از اجرای ضربه این شرایط باید برقرار باشد:
- توپ: ساکن و روی نقطه پنالتی باشد و تیرک‌ها، تیر افقی و تور دروازه حرکت نکنند.
- پنالتیزن: باید به‌وضوح مشخص باشد و توپ را به سمت جلو بزند؛ ضربه پاشنه هم مجاز است، به شرطی که توپ رو به جلو حرکت کند.
- دروازهبان: تا لحظه ضربه باید روی خط دروازه، رو به پنالتیزن و بین دو تیرک بایستد و تیرک‌ها، تیر افقی یا تور را لمس نکند. در لحظه ضربه، دستکم بخشی از یکی از پاهایش باید روی خط دروازه یا همراستای آن باشد؛ یعنی جلو آمدن پیش از ضربه مجاز نیست.
- بقیه بازیکنان: باید داخل زمین، بیرون محوطه جریمه، پشت نقطه پنالتی و دستکم ۹٫۱۵ متر دورتر از نقطه پنالتی باشند؛ به همین دلیل در لبه محوطه یک قوس رسم شده است.
توپ زمانی در بازی است که ضربه خورده و به‌وضوح حرکت کند. پنالتیزن تا وقتی توپ به بازیکن دیگری نخورده، حق ندارد دوباره آن را بازی کند. اگر وقت یک نیمه تمام شده باشد، داور برای اجرای پنالتی وقت اضافه می‌دهد.
توقف در دویدن و فریب دادن
کند کردن یا تغییر ریتم در مسیر دویدن به سمت توپ مجاز است. اما اگر پنالتیزن دویدنش را کامل کند و بعد وانمود به زدن ضربه کند (فریب پس از اتمام دویدن)، خطا کرده است: کارت زرد می‌گیرد و ضربه آزاد غیرمستقیم به سود تیم مدافع اعلام میشود.
تکرار پنالتی برای چه خطاهایی است؟
مهم‌ترین بخش قانون پنالتی، نتیجه خطاهایی است که پیش از ضربه رخ می‌دهد. خلاصه آن را در جدول زیر می‌بینید:
| خطا | اگر گل شود | اگر گل نشود |
|---|---|---|
| ورود زودهنگام بازیکن تیم مهاجم به محوطه | تکرار پنالتی | ضربه آزاد غیرمستقیم برای تیم مدافع |
| ورود زودهنگام بازیکن تیم مدافع | گل پذیرفته میشود | تکرار پنالتی |
| خطای دروازهبان (جلو آمدن از خط) | گل پذیرفته میشود | اگر دروازهبان توپ را مهار کند: تکرار؛ اگر توپ بیرون برود یا به تیرک بخورد: تکرار فقط در صورتی که خطای دروازهبان آشکارا بر پنالتیزن اثر گذاشته باشد |
| خطای هم‌زمان هر دو تیم | تکرار پنالتی | تکرار پنالتی |
| ضربه به عقب یا زدن پنالتی توسط هم‌تیمی‌ای که معرفی نشده | ضربه آزاد غیرمستقیم برای تیم مدافع | ضربه آزاد غیرمستقیم برای تیم مدافع |
درباره دروازهبان یک نکته دیگر هم هست: اگر به دلیل خطای دروازهبان پنالتی تکرار شود، او بار اول در آن بازی فقط تذکر می‌گیرد و برای خطاهای بعدی کارت زرد. ورود زودهنگام فقط وقتی اهمیت دارد که بازیکن در صحنه اثر بگذارد؛ ورود اتفاقی و بی‌اثر معمولاً بی‌جریمه می‌ماند.
تماس دوگانه اتفاقی
پس از جنجال یک پنالتی در لیگ قهرمانان اروپا در ۲۰۲۵ که در آن پای تکیه‌گاه پنالتیزن پیش از ضربه به‌طور اتفاقی به توپ خورد، هیئت بین‌المللی فوتبال این حالت را روشن کرد و این توضیح در قوانین ۲۰۲۶/۲۷ هم گنجانده شد:
- اگر پنالتیزن به‌طور اتفاقی دو بار به توپ بزند و توپ گل شود، پنالتی تکرار میشود.
- اگر گل نشود، ضربه آزاد غیرمستقیم به سود تیم مدافع اعلام میشود.
- در ضربات پنالتی پایان بازی، چنین ضربه‌ای اگر گل نشود، از دست رفته حساب میشود.
اگر تماس دوم عمدی باشد، طبق روال همیشه ضربه آزاد غیرمستقیم (و در صورت خطای دست، ضربه آزاد مستقیم) به تیم مدافع داده میشود.
ضربات پنالتی پایان بازی چطور اجرا میشود؟
وقتی بازی حذفی پس از وقت قانونی (و در صورت پیش‌بینی آیین‌نامه، وقت اضافه) مساوی تمام شود، برنده با ضربات پنالتی مشخص میشود. این ضربات بخشی از نتیجه بازی نیست و گل‌هایش در آمار گلزنی بازیکنان حساب نمیشود. روال اجرا طبق قانون ۱۰ این است:
- داور با پرتاب سکه دروازه محل اجرا را انتخاب می‌کند (مگر اینکه دلایل ایمنی یا وضعیت زمین تصمیم دیگری را لازم کند).
- با پرتاب دوباره سکه، تیم برنده تصمیم می‌گیرد اول بزند یا دوم.
- فقط بازیکنانی که در پایان بازی در زمین حضور دارند حق زدن ضربه دارند. اگر تعداد بازیکنان دو تیم برابر نباشد، تیم پرتعدادتر باید تعدادش را با تیم دیگر برابر کند.
- هر تیم به نوبت پنج ضربه می‌زند. اگر پیش از تمام شدن پنج ضربه یک تیم چنان جلو بیفتد که تیم دیگر حتی با گل کردن همه ضربه‌های باقی‌مانده به آن نرسد، ضربات متوقف میشود.
- اگر پس از پنج ضربه تساوی ادامه یابد، ضربات به صورت تک‌به‌تک ادامه پیدا می‌کند تا یک تیم با تعداد ضربه برابر، یک گل بیشتر بزند.
- هیچ بازیکنی نمی‌تواند ضربه دوم را بزند، مگر اینکه همه بازیکنان واجد شرایط تیمش یک ضربه زده باشند.
در طول ضربات، همه بازیکنان به‌جز پنالتیزن و دو دروازهبان باید داخل دایره وسط باشند و دروازهبان تیم ضربه‌زن روی خط دروازه، در محل برخورد آن با خط محوطه جریمه، می‌ایستد.
پنالتی و VAR
صحنه‌های مستوجب پنالتی یکی از چهار موقعیتی است که کمک‌داور ویدئویی در آن دخالت می‌کند؛ چه برای اعلام پنالتیِ دیده‌نشده و چه برای لغو پنالتی اشتباه. همچنین ورود زودهنگام بازیکنان یا جلو آمدن دروازهبان، اگر مستقیماً بر نتیجه ضربه اثر گذاشته باشد، قابل بازبینی است. سازوکار کامل را در مطلب VAR چیست بخوانید. اگر خطای منجر به پنالتی کارت هم داشته باشد، قواعد آن در قوانین کارت زرد و قرمز آمده است.
وسایل مرتبط اگر می‌خواهید آنچه در این مطلب گفتیم را عملی کنید، این وسایل به کارتان می‌آید:
این لینک‌ها همکاری در فروش (افیلیت) هستند: اگر از طریق آن‌ها خرید کنید، ورزش‌کست سهم کوچکی از فروش دریافت می‌کند و قیمت برای شما تغییری نمی‌کند. توصیه‌های این راهنما مستقل از این همکاری نوشته شده‌اند.
سوالات متداول درباره قانون پنالتی
فاصله نقطه پنالتی تا دروازه چقدر است؟
۱۱ متر (۱۲ یارد) از خط دروازه، در وسط دروازه.
آیا دروازهبان میتواند قبل از ضربه جلو بیاید؟
خیر. در لحظه ضربه دستکم بخشی از یک پای دروازهبان باید روی خط دروازه یا همراستای آن باشد؛ ولی حرکت جانبی روی خط مجاز است.
اگر توپ پنالتی به تیرک بخورد و به پنالتیزن برگردد، میتواند دوباره بزند؟
خیر. تا وقتی توپ به بازیکن دیگری (از جمله دروازهبان) نخورده، ضربه دوم او خطاست و ضربه آزاد غیرمستقیم برای حریف اعلام میشود.
آیا گلهای ضربات پنالتی پایان بازی در آمار گلزنی حساب میشود؟
خیر. این ضربات فقط برای تعیین برنده است و جزو گلهای بازی و آمار گلزنان محسوب نمیشود.
برای آشنایی با بقیه قوانین، مطلب قوانین فوتبال به زبان ساده و بخش قوانین و آموزش رشته‌ها را دنبال کنید.
